वालाचे बिरडे

भिजवून मोड आलेले वाल सोलून एक वाटी
ओले खोबरे अर्धा वाटी
लसूण 7-8पाकळ्या
कढिपत्ता
हिरवी मिरची एक
1कांदा बारीक चिरून
गूळ आवडीनुसार
2 अमसुलं
जिरेधणे पूड
हिंग, हळद, तिखट, मीठ, तेल, कोथिंबीर

कृती
प्रथम ओलं खोबरं, मिरची, लसूण एकत्र वाटून घ्यावे.
पसरट भांडयात तेल तापवत ठेवावे, त्यात हिंग, कढिपत्ता टाकावा. लगेच चिरलेला कांदा टाकावा, लगेच वाल टाकावेत. त्यावर हळद, तिखट टाकून पाच सात मिनिटं सगळे परतावे. मग जिरेधणे पूड टाकून पुन्हा परतावे. आता त्यात वाल भिजतील इतके पाणी टाकून छान उकळू दयावे. आता आच बारीक करून झाकण ठेवावे. वाल शिजले की त्यात वाटण, अमसुलं, गुळ, मीठ, कोथिंबीर टाकावी. छान उकळी आली की झाकण ठेउन मंद आचेवर पाच मिनिटं ठेवावे. नंतर आच बंद करावी.

मसूरची खिचडी

लागणारा वेळ: 
४० मिनिटे

लागणारे जिन्नस: 
तांदूळ २ वाट्या ( आंबेमोहोर सोडून कोणताही )
मोड आलेले मसूर १ वाटी
कांदे ३
सुके खोबरे किसलेले - अर्धी वाटी
हळद, तिखट, मीठ , हिंग चवी प्रमाणे
दालचिनी, २ तुकडे
मिरे ५-६
लवंग ४-५
लसूण ६-७ पाकळ्या
तेल
ओले खोबरे, कोथिंबीर, लिंबू, साजूक तूप, पापड, लोणचे सोबतीसाठी

क्रमवार पाककृती: 
तांदूळ धुवून निथळत ठेवावेत
मोड आलेले मसूर निवडून धुवून निथळत ठेवावेत
२ कांदे उभे चिरावेत, एक बारीक चिरावा
कढईत २ चमचे तेल टाकावे त्यात उभा चिरलेला कांदा मंद आचेवर परतावा. त्यातच दालचिनीचा १ तुकडा, सर्व लवंगा, सर्व मिरे, सर्व लसूण टाकावेत. कांदा चांगला तपकिरी झाला की ते सगळे मिक्सरमध्ये घ्यावे. आता त्याच कढईत सुके खोबरे भाजावे. चांगले लाल करावे. आता तेही मिक्सरमध्ये टाकावे. आता हे सगळे मिक्सरमधून बारीक करून घ्यावे, थोडे पाणी टाकून गुळगुळीत वाटावे.
एकीकडे ४-५ वाट्या पाणी गरम करत ठेवावे. दुसरी कडे जाड बुडाचे पसरट पातेले आचेवर ठेवावे. त्यात ४ चमचे तेल टाकावे, त्यात एक दालचिनीचा तुकडा टाकावा. त्याचा खमंग वास आला की त्यात हिंग टाकून बारीक चिरलेला कांदा परतावा. आता त्यात मसूर टाकावेत. त्यात हळद टाकावी. २ मिनिट परतावे. आता त्यात तांदूळ टाकावेत तेही २ मिनिट परतावेत. आता त्यात तिखट घालावे, वाटलेला मसाला टाकावा आणि सर्व मंद आचेवर ५-७ मिनिट छान परतावे. खमंग वास सुटला पाहिजे.
मग त्यात आधनाचे पाणी घालावे.
चांगली उकळी आली की मीठ टाकून उकळू द्यावे. पाणी आळत आले की आच बारीक करून झाकण घालून खिचडी शिजू द्यावी. सधारण १० मिनिटांनी आच विझवावी. त्यानंतर ५ मिनिट वाफ खिचडीतच जिरू द्यावी.
वाढताना खिचडीची मूद, त्यावर ओले खोबरे, कोथिंबीर, साजूक तुप, लिंबू ठेवावे. बाजूला पापड, लोणचे वाढावे .

वाढणी/प्रमाण: 
वन मील असेल तर दोघांना, ताटातील एक प्रकार असेल तर चार जणांना
अधिक टिपा:
यातील सर्वात महत्वाचा भाग म्हणजे परतणे. कांदा, खोबरे आणि नंतर संपूर्ण खिच्डी आधण घालण्याआधी परतणे. यात अजिबात कंटाळा करायचा नाही स्मित
फोटो नेक्स टाईम.

माहितीचा स्रोत: 
पारंपारिक सीकेपी पदार्थ

बाकर वडी

लागणारा वेळ: 

४० मिनिटे 

 

लागणारे जिन्नस: 

बाकर (सारण) :
निवडून चिरलेली कोथिंबीर ४ वाट्या
आलं, लसूण वाटण एक चमचा
हिरवी मिरची वाटण २ चमचे
दोन कांदे उभे चिरून खरपूस तळून
एक वाटी किसलेले सुके खोबरे, भाजून
तीळ एक चमचा, भाजून
खसखस एक चमचा, भाजून
हळद अर्धा चमचा
तिखट एक चमचा
मीठ चवीप्रमाणे
बेसन एक चमचा
पारी साठी :
बेसन दोन वाट्या
कणीक ४ चमचे
मीठ चवीपुरते
तेल एक चमचा
पाणी आवश्यकते प्रमाणे
तळणासाठी :
तेल आवश्यकते नुसार
एक चमचा मैदा अर्धा वाटी पाण्यात भिजवून

क्रमवार पाककृती: 

सारणाचे सर्व साहित्य एकजिव करावे. हे सारण कोरडेच असल्याने थोडे मोकळे राहते.
पारीसाठीचे साहित्य एकत्र करून पु-यांसाठी भिजवतो तेव्हढे घट्ट भिजवून घ्या.
पोळीसाठी घेतो तेव्हढा गोळा घेऊन लाटा. फुलक्यांसाठी लाटतो तेव्हढे पांतळ लाटा. त्याला तेलाचा हात लावा. आता सारण एक यावर पसरा. सारणाचा थर साधारण एक इंच उंचीचा हवा. आता या सर्वाचा सारण दाबत दाबत रोल करा. शक्य तेव्हढा घट्ट रोल करा. धारधार सुरीला तेल लावून या रोलच्या ७-८ वड्या कापून घ्या.
अशा सर्व वड्या तयार करून घ्या.
तेल तापवत ठेवा. तेल तापले की या वड्यांना मैदा भिजवलेल्या पाण्याचे एक बोट मोकळ्या बाजूंवर फिरवा. आता आच मंद करून ह्या वड्या खरपूस तळून घ्या.
ह्या वड्या थंडीत ४-५ दिवसात संपवाव्या लागतात. ( खरं तर इतक्या चटपटीत लागतात की चार दिवस उरतच नाहीत ) दिवाळीत फराळाचे बरेच गोड होते. त्यावर या बाकर वड्यांचा उपाय जरूर करून बघा.

वाढणी/प्रमाण: 

३०-३२ बाकर वड्या होतील. 

 

अधिक टिपा: 

तळणाच्या तेलात ब-यापैकी सारण उतरते. त्यामुळे तळणीला तेल घालताना जरा जपून . राहिलेल्या तेलात मसाले भात करावा फर्मास होतो.

माहितीचा स्रोत: 

बालपणी शेजारी राहणा-या कामत काकी, अन त्यांच्याकडून शिकलेली आई

मसुरचे खाट्टं

लागणारा वेळ:

१५ मिनिटे
      

लागणारे जिन्नस:

मसूर १ वाटी
हळद, तिखट, मीठ चवीप्रमाणे
चिंचेचा कोळ २ चमचे
लसूण ७-८ पाकळ्या
तेल ३ चमचे
कोथिंबीर एक मूठ
 

क्रमवार पाककृती:

आयत्या वेळेस करावयाचा पदार्थ
जाड बुडाच्या भांड्यात मसूर घ्यावेत. मध्यम आचेवर कोरडे भाजावेत. त्यांचा रंग लाल ऐवजी वाळूच्या रंगाचा होईल इतपतच भाजावेत. आच बंद करून मसूर धूवून घ्यावेत.
आता त्यात मसूर बुडतील अन त्यावर थोडे वर येईल इतके पाणी घालून उकळवत ठेवावे. उकळी आली की दहा मिनिटं झाकण ठेऊन शिजवावे. भाजलेले असल्याने दहा मिनिटात मसूर शिजतात.
आता त्यात हळद, तिखट, मीठ, चिंचेचा कोळ टाका. चिरलेली किथिंबीर घाला. कोथिंबीर मात्र भरपूर हवी.
दुसरीकडे लहान कढईत तेल घ्या. त्यात लसणाच्या पाकळ्या चेचून घाला. लसूण खरपूस लाल झाला की ही फोडणी उकळत्या मसूरात घाला. झाकण ठेऊन २ मिनिटं उकळवा. तयार आहे मसूराचे खाट्टं.

 

वाढणी/प्रमाण:

चौघांसाठी पुरेसे.

 

अधिक टिपा:

हे खाट्टं तांदळाच्या भाकरी बरोबर छान लागतं. आमच्याकडे नॉनव्हेज केल्या नंतर दुस-या दिवशी हे करतात.

 

माहितीचा स्रोत:

पारंपारिक सी. के. पी. पदार्थ

मुगाचे बिरडे

लागणारा वेळ:
२५ मिनिटे
       

लागणारे जिन्नस:

प्रथम काही गोष्टी स्पष्ट कराव्यात असे वाटले. सी. के. पीं. मध्ये मूग, वाल आणि चवळी यांचा विशिष्ठ पद्धतीने केलेल्या रश्श्याला "बिरडं" ही उपाधी लावली जाते.

लागणारे जिन्नस : मूग - आदल्या दिवशी सकाळी भिजत घालायचे. रात्री पातळ फडक्यात बांधून ठेवायचे. दुसर्‍या दिवशी कोमट पेक्षा थोडे गरम पण उकळत्यापेक्षा गार अशा पाण्यात मोड आलेले मूग टाकावेत. १० मिनिटांनी मोड तुटणार नाहीत ही काळजी घेत हलक्या हाताने थोडे चुरावेत. मग भांडे हळू ( पीठ चाळताना जशी चाळणी हलवतो तसे) हलवत त्यातले पाणी दुसर्‍या भांड्यात ओतत जावे. पाण्याबरोबर सालंही सुटत जातात. असे २-३ दा करत बहुतांशी साले सुटून जातात. मग न सुटलेले मूग सोलावेत. प्रत्येक मूग सोललेलाच असला पाहिजे. बिरड्यात साल तरंगताना दिसले तर आमची सी. के. पी. जात बुडते
तर असे पूर्ण सगळे

१. सोललेले मूग २ वाट्या
२. अर्धा खोवलेला ओला नारळ ( यात खोबर्‍याची तपकिरी साल थोडे जरी आले तरी जात बुडते, लक्षात घ्या )
३. १०-१२ लसणाच्या पाकळ्या
४. १/२ इंच आलं
५. दोन बारीक चिरलेले कांदे
६. लिंबा एवढा चिंचेचा गोळा / कैरी मिळाल्यास मध्यम आकाराची अर्धी कैरी -चार भाग करून
७. चिंचेच्या निम्म्याने गूळ
८. थोडी कोथींबीर
९. तेल, हळद, हिंग, तिखट, धणेजिरे पूड, मीठ चवीनुसार ( यातही तिखट = सी. के. पी. तिखट =लाल संकेश्वरी मिरच्या [डेखं तोडलेल्या] + धणे + बडिशेप यांचे खास प्रमाण )

 

क्रमवार पाककृती:

१. चिंच अर्ध्यावाटी पाण्यात भिजत घालावी.
२. ४ मोठे चमचे तेल तापवून त्यात हिंगाची फोडणी करावी. त्यात आधी कांदे परतावेत.
३. कांदे लालसर झाले की त्यात मूग टाकावेत, त्यात हळद, तिखट, धणेजिरे पूड टाकावे. हे सर्व मंद गॅसवर किमान ७-१० मिनिटं परतावे.
४. हे परतणे चालू असताना, ओले खोबरे व लसूण एक कप पाण्यात बारीक वाटून घ्यावे. चिंचेचा कोळ काढून घावा.
५. आता परतलेल्या मूगात २ कप पाणी घालावे व २ उकळ्या आल्यावर झाकण ठेऊन मूग शिजू द्यावेत.
( अरेच्च्य्या एक सांगायचं राहिलच. झाकण खोलगट घेऊन त्यात पाणी घालावे, अन अजून पाणी लागले तर हे वरच्या झाकणातलेच पाणी टाकावे नाही तर पुन्हा जात बुडण्याचा संभव आहेच )
६. मूग शिजल्यावर त्यात वाटण, चिंचेचा कोळ, गूळ, मीठ, चिरलेली कोथींबीर टाकून एक उकळी आणावी.
७. बाजारात कैर्‍या मिळत असतील तर चिंचे ऐवजी कैरीच वापरली पाहिजे असा ही दंडक आहे. ( मला स्वतःला असे कैरी घातलेले बिरडे जास्ती आवडते हे खरे )

हे सी.के.पी. पद्धतीचे मूगाचे बिरडे !
हुश्श्य !
आता माझ्या या सगळ्या लेखनाबद्द्ल मला जाती बहिष्कृत करण्यात आलं असेल बहूदा. आता याला जबाबदार तुम्ही सगळे !

 

वाढणी/प्रमाण:

सी.के.पी. व्यव-ती असल्यास २ व्यव-तींना पुरेल. अन्यथा चार व्यव-तींना पुरेल

 

अधिक टिपा:

मी स्वतः सी.के.पी. आहे. अन सी.के.प्यांच्या स्वयंपाका बद्दल मला सार्थ अभिमान आहे तरी हे लिहिले आहे. ज्यांच्या भावना दुखावल्या असतील त्यांची आधीच मनापासून माफी मागते__/\__

 

माहितीचा स्रोत:

माझी सी. के. पी. जात :)

व्हेज तंदूरी

लागणारा वेळ:

 

३० मिनिटे

      

लागणारे जिन्नस:

 

फ्लॉवरचे मोठे ४-५ तुरे
४ मध्यम आकाराचे बटाटे
१ मोठे गाजर
२ सिमला मिरच्या
४ कांदे
२ टॉमेटो
पनीरचे ७-८ मोठे तुकडे
घट्ट दही पाव किलो
आलं १/२ इंच
लसून ४ पाकळ्या
मिरच्या चार
चाट मसाला १ चमचा
मीठ चवी प्रमाणे
थोडे बटर

 

क्रमवार पाककृती:

 

आलं, लसूण, मिरच्या वाटून घ्याव्यात.
दही, आलं-लसूण्-मिरच्यांचे वाटण, मीठ, १/२ चमचा चाट मसाला सगळे एकत्र करावे.
बटाटे सोलून त्याचे ४ भाग करावेत.
गाजरं सोलून त्यांचे १-१ इंचाचे तुकडे करावेत.
बटाटे, गाजर, फ्लॉवर जरा जास्त पाण्यात उकडत ठेवावे. त्यात चिमुटभर मीठ आणि १/२ चमचा साखर टाकावी. १० मिनिटं उकडावे.
सिमला मिरच्यांचे १-१ इंचाचे तुकडे करावेत. टॉमेटोचे ४ भाग करावेत.
कांद्याचे ४ भाग करावेत ( मूळाकडचा भाग काढू नये. भाजताना बरे पडते.)
आता मसाला लावलेया दह्यात सर्व भाज्या घालाव्यात. सर्व भाज्यांना मसाला नीट चोळावा.
४ तास मिश्रण बाहेरच मुरवत ठेवावे.
ओव्हन १०० तापमानाला १० मिनिटं प्री हिट करावा.
प्रत्येक भाजीचा एक तुकडा येईल अशा पद्धतीने फॉईलमध्ये भाज्या घ्या. त्यावर ए छोटा चमचा (भातुकलीतला) बटर टाका. फॉईल गुंडाळून ओव्हनमध्ये १५-२० मिनिटे शिजवा.
लोखंडाची कढई तापवा. त्यात प्रत्येक पुडीतल्या भाज्या मोठ्या आचेवर भाजा.
देताना चिमुटभर चाट मसाला भुरभुरवा.

 

वाढणी/प्रमाण:

 

सहा जणांना पुरावे.

 

अधिक टिपा:

बटाटा, फ्लॉवर, गाजर फार शिजवू नका, नाहीतर गाळ होईल.
दही शक्य तेव्हढे घट्ट घ्या. मी चक्क रात्री बांधून ठेवते फडक्यात, चक्क्यासारखे.
एका वेळेस एकाच पुडीतल्या भाज्या कढईत टाका. फार परतू नका. जरा जळकट होऊ द्या. शेवटचा हप्ता स्वतः साठी ठेवा. कारण त्याला जास्त छान जळकट चव येते

 

माहितीचा स्रोत:

 

माझे प्रयोग

शेंगदाण्याची सोलापुरी पद्धतीची झटपट चटणी

लागणारा वेळ:

 

१० मिनिटे

लागणारे जिन्नस:

भाजलेले शेंगदाणे १ किलो ( न सोललेले )
लसूण पाकळ्या १०
तिखट ५ चमचे
मीठ १ चमचा
शेंगदाण्याचे तेल 4 चमचे

5-6 काजू

 

क्रमवार पाककृती:

मूळ सोलापूरी शेंगदाणे आकाराने मोठे अन तेलाचे प्रमाण जास्ती असणारे असतात. इतरत्र मिळणार्‍या शेंगदाण्यांना तेव्हढे तेल सुटत नाही. त्यामुळे इतरत्र मिळणार्‍या शेंगदाण्याची चटणी वेगळी होते. त्यावर शोधून काढलेला हा पर्याय आहे.
भाजलेले शेंगदाणे (सालासकट), लसूण, तिखट, मीठ आणि 2 चमचे शेंगदाणा तेल कढईत घ्यावे.



मंद गॅसवर थोडा वेळ परतावे. चांगले खरपूस झाले की गॅस बंद करावा.



गरम असतानाच हे सर्व मिक्सरमध्ये "विप"वर दोनचारदा फिरवावे. अधमुरे वाटलेले थोडे काढून ठेवावे.



यात लसून आला असेल तर तो काढून पुन्हा मिक्सरमध्ये घालावा. काजू टाकावेत.
आता मिक्सरवर हे बारीक वाटावे.



आता मघाशी काढून ठेवलेले अधमुरे वाटलेले पुन्हा मिक्सरमध्ये घालावे. त्यात दोन चमचे शेंगदाणा तेल टाकावे. अन मिक्सर पुन्हा एकदा फिरवावा.
तयार आहे खमंग, झणझणीत शेंगदाण्याची चटणी.



अर्धातास तशीच ठेवली की असे तेल सुटते. अन तोंपासु दिसते

 

वाढणी/प्रमाण:

झेपेल तेव्हढे ;)

अधिक टिपा:

यात शेंगदाणा तेलच वापरावे तरच चव पर्फेक्ट येते. इतर तेलांनी ती मजा येत नाही.
या चटणीत खाताना दही घालून खावे. एकतर चवही मस्त लागते अन पचायलाही बरे पडते

माहितीचा स्रोत:

माझा नवरा सोलापूरला राहिलेला. पुण्यात अनेक वर्षे राहिला तरी त्याला सोलापूरचे भारी प्रेम :( लग्न झाल्यापासून सोलापूरच्या चटणीची अती कौतुकं ऐकली. अन माझी नेहमीच्या पद्धतीची चटणी नाकं मुरडत खालेली. मग एकदा सोलापूरची चटणी बघितली, खाल्ली. अन मग केला हा प्रयोग. आता अगदी नावाजत खातो :)