थंडी स्पेशल उंधियु

थंडीत वेगवेगळ्या भाज्या बाजारात येतात, त्यात सुरती पापडी नावाची शेंगाभाजी येते. फिकट पोपटी रंगाची, कोवळी पापडी असते ही. ती या उंधियुची मेन तारका. पण तरीही ही मल्टिस्टार रेसिपी. खरं तर वन डिश मिल सारखी नुसतीच खायची. अगदीच वाटलं तर सोबत पुरी, जिलेबी. किंवा मग नुसतच उंधियु आणिि नंतर दही भात. चला तर पदर, ओढणी, कंबर बांधून कामाला लागा. अतिशय पेशन्स वाली रेसिपी आहे हं ही.

साहित्य
पाव किलो सुरती पापडी
100 ग्रॅम प्रत्येकी : मटार, तूर दाणे, लिलवे(ओल्या वालाच्या शेंगांमधले वाल), ओला हरभरा, ओले वा भिजवलेले शेंगदाणे, सुरण, रताळे, बटाटे, गराडू ( आतून किरमिजी रंग असलेला एक कंद)
लांब वांगी दोन, छोटी गोल वांगी 4-6
मेथीची पाने दोन वाट्या
कोथिंबीर एक वाटी
मिरच्या 7-8
लसूण पाकळ्या 7-8
किसलेलं सुकं खोबरं चार चमचे
दाण्याचे कुट दोन चमचे
बेसन पाव वाटी + थोडे
कणीक 4 चमचे
ओवा दोन चमचे
तिखट, हळद, हिंग, मीठ चवीनुसार
तेल भरपूर  ही भाजी वाफेवरच करायची असल्याने तेल अंमळ जास्ती लागते. शिवाय सुरण, गराडू वगैरे कंद असल्याने तेल आवश्यक असतं. तरीही आपापल्या आवडीनुसार कमी करू शकता.

पूर्वतयारी:
सुरती पापडी निवडून घ्यावी.
बाकी सर्व दाणे शेंगांमधून सुटे करून धुवून घ्यावेत.
सर्व कंद स्वच्छ धुवून, सालं काढून एक इंच चौरस चिरून पाण्यात ठेवावेत.
लांब वांगी दोन भाग करून जाडसर चिरून पाण्यात ठेवावी. गोल वांगी देठं काढून मधे भरल्या वांग्यासाठी काप देतो तशी चिरून पाण्यात ठेवावी.
मेथीची पाने, चिरून धुवून निथळत ठेवावी.

कृती :
कढईत वाटी, दिड वाटी तेल तापत ठेवावं. चिरलेल्या मेथीमधे 4-5 लसूण चिरून घालावेत, तिखट, हळद, हिंग, मीठ टाकावे, कणीक घालावी, पाव वाटी बेसन घालावे. सगळे मिक्स करावे, लागले तर थोडे पाणी घालून घट्ट भिजवा. आता हाताला तेल लावून त्याची मुठियं (मुठीमधे मिश्रण घेऊन दाबावं, मुठी सारखे तयार होते ते मुठिय) करून घ्यावीत.
तेल तापलं की त्यात ही मुठियं छान खरपूस तळून बाजुला ठेवावी.
आता मोठं, जाड बुडाचं भांड गॅसवर चढवा. तळणाचं तेल 4 डाव कढईतून पातेल्यात घ्या. त्यात ओवा टाका. ओवा तडतडला की त्यात सुरती पापडी टाका, सगळे दाणे घाला आणि मंद गॅसवर सगळं परता. आता त्यावर परात ठेवा अन परातीमधे पेलाभर पाणी घाला.
आता गोल वांगी भरण्यासाठी सारण तयार करा. सुकं खोबरं, 3-4 लसूण, एक हिरवी मिरची मिक्सरला फिरवून घ्या. त्यात चमचाभर बेसन, दाण्याचे कुट, तिखट, हळद, मीठ , एक चमचा तेल घालून सगळं एकत्र करा. ते वांग्यांमधे भरा.
आता परात बाजुला करून(पाणी आत पडणार नाही याची काळजी घेत) सगळं हलवा. त्यात भरलेली वांगी, कंद प्रकारातले सगळे तुकडे घाला. वांग्याचे सारण उरलं असेल तर तेही घाला. पुन्हा सगलं नीट हलवा. अन परात ठेवा. परातीत पाणी आहे ना चेक करा.
आता कोथिंबीर, 3-4 लसूण, 3-4 मिरच्या मिक्सरमधून फिरवून घ्या. थोडं पाणी टाकून छान पेस्ट करा. कढईतलं तेल बाजुला करा, 3-4 चमचे तेल कढईत ठेवा. कढई पुन्हा तापत ठेवा. त्यात लगेचच कोथिंबीरीचे वाटण परता. तेल सुटू लागलं की गॅस बंद करा.
पातेल्यातल्या सगळ्या भाज्या पुन्हा एकदा परता.
यातला बटाटा, सुरण शिजत आला की त्यात कोथिंबीरीची ग्रेव्ही टाका. परता. मुठियांमधले 3-4 मुठियं जरा चुरून भाज्यांवर पसरा. अंदाजाने मीठ घाला, उरलेली मुठियंही घाला. सगळे पुन्हा एकदा नीट हलवा. वर परात ठेवा. आता त्यावर पाणी नको.
दर पाच मिनिटांनी सगळे नीट हलवा.चव चाखून बघा, तिखट, मीठ अॅडजेस्ट करा.
दहा मिनिटांनी हलवून परात झाकून ठेवा अन दोन मिनिटांनी गॅस बंद करा.
दहा मिनिटांनी झाकण काढा अन बाऊल मधे घेऊन स्वाद घ्या.

व्हेज मटण बिर्याणी

साहित्य :

दोन वाट्या भाजणी, तीन वाट्या दिल्ली राईस, तमालपत्र 2-3, मसाला वेलची एक, साधी वेलची3-4, मिरे 8-10, काजु 10-12( पाकळ्या सुट्या करून घ्या), उभे चिरलेले मोठे4-5 कांदे, पुदिना किमान चार मुठी, दही 3 मोठे चमचे, हळद, तिखट एक चमचा, कांदालसूण मसाला एक चमचा, मीठ, तेल तळणासाठी, साजुक तूप 6 चमचे, एक टॉमेटो , कप भर दूध, 8-10 केशराच्या काड्या, 2 बटाटे

कृती:

दिल्ली राईस तांदूळ  भिजवून निथळत ठेवा.

कांदे उभे चिरून रुमालावर पसरून ठेवा

पुदिना धुवून बारीक चिरून ठेवा

भाजणीमधे तिखट, मीठ, हळद, बारीक चिरलेला कांदा आणि कोथिंबीर घालून दोन चमचे दही घालून थोडे पाणी घालून भज्यासाठी लागते तसे पीठ भिजवून घ्या.

आता तेलामधे या पिठाची मध्यम आकाराची भजी तळून घ्या. ती बाजूला ठेवा.¹

आता त्याच कांदा तेलात तळायला घ्या

दुसरीकडे पसरट भांड्यात, 3 चमचे साजुक तुपात तमालपत्र, मिरे, मसाला वेलची, साधी वेलची, काजू परतून घ्या

त्यावर निथळत ठेवलेले तांदूळ परता. एक चमचा दही, आधण आणि मीठ टाकून भात मोकळा शिजवून घ्या²

शिजलेला भात परातीत निवत ठेवा. याच वेळेस तमालपत्र, मिरे , मसाला वेलची, साधी वेलची वाटलं तर काढून टाका.

सगळा कांदा तळून झाला की त्यावर कांद्यावर एक चमचा तिखट, एक चमचा कांदालसूण मसाला घालून मिक्स करून घ्या.³

टॉमेटो दोन भाग करून उभे चिरुन घ्या⁴

दोन बटाटे सालं काढून त्याच्या पांतळसर गोल चकत्या कापून त्यालाा थोडं मीठ लावून ठेवा.

थर लावणे :

परसट जाड बुडाच्या पातेल्यात दोन चमचे तूप टाकून त्यावर  बटाट्याच्या काचऱ्या पसरा. त्यावर 1/3 भात घालून तो पसरून घ्या. त्यावर 1/3 कांदा घाला. भज्यांपैकी 1/2 भजी पसरा. चिरलेला सगळा टॉमेटो पसरा. 1/2 पुदिना पसरा.

आता दुसरा थर. पुन्हा 1/3 भात, 1/3 कांदा, 1/2 भजी, 1/2 पुदिना, तळलेले 1/2 काजु

आता तिसरा थर. उरलेला 1/3 कांदा, उरलेला 1/3 भात, उरलेले 1/3 काजु.

आता अर्धाकप दूधात केशर टाका. हे दूध बिर्याणीवरती पसरा

बिर्याणीवरती घट्ट झाकण लावा.

खाली जाड तवा ठेऊन बारीक आचेवर किमान अर्धा तास ठेवा. नंतर गॅस बंद करून 15 मिनिटांनी बिर्याणी ताटात वाढून घ्या

6-8 जणांसाठी भरपूर होईल

डाळढोकळी

साहित्य:
एक वाटी तूरडाळ, अर्धी मूठ मूगडाळ
कणीक एक वाटी
तिखट, हळद, मीठ, हिंग, तेल
गूळ लिंबा एव्हढा
चिंच अर्ध्या लिंबा एव्हढी तिचा कोळ
ओवा छोटा चमचा
दोन लवंगा

कृती:
दोन्ही डाळी एकत्र करून धुवून थोडं जास्त पाणी आणि थोडी हळद, हिंग आणि चमचाभर तेल टाकून कुकरमधे नीट शिजवून घ्यावी. कुकर गार झाला की लगेच रवीने एकजीव करून घ्यावी. मोठ्या पातेल्यात ही डाळ आणि त्यात दोन पेले पाणी घालून उकळवत ठेवा.
आता कणिक, हळद, तिखट, मीठ, तेलमिक्स करून पाणी घालून पोळ्यांसारखी कणीक भिजवावी.
डाळीमधे गूळ, चिंचेचा कोळ, मीठ, तिखट घालून उकळवत ठेवा. उकळी आली की गॅस बारीक करा. हे सगळे सरसरीतच असू दे.
आता कणकेचे गोळे फुलक्यांसारखे पांतळ लाटा. पोळीला वरून, खालून तेलाचा हात फिरवा. मग कातणीने शंकरपाळ्यासारखे काप करा आणि ते उकळत्या डाळीच्या पाण्यात सोडा( हे म्हणजे ढोकळी) अशा किमान 6-8 पोळ्यांचे काप डाळीत घाला. एक लक्षात ठेवा, काप घालत असताना डाळ चांगली उकळती असायला हवी. आवश्यक तेव्हा गॅस मोठा, लहान करा. सगळे काप घातले की हवे असेल तर पाणी अजून वाढवा.
आता गॅस बारीक करून घट्ट झाकण लावा. 5 मिनिटं डाळढोकळीला दमदमीत वाफ येऊ द्या.
आता छोट्या लोखंडी कढईत 4 चमचे तेल गरम करत ठेवा. त्यात चमचाभर ओवा घाला, तो तडतडला की त्यात दोन लवंगा आणि चिमुटभर हिंग टाका, गॅस बंद करा अन ही फोडणी लगेच डाळढोकळीच्या भांड्यात ओता. शक्यतो कढईही बुडवा. आता डाळढोकळी नीट खालून हलवा. आणि पुन्हा एक वाफ येऊ द्या. तयार आहे गरमागरम डाळढोकळी!
स्त्रोत: नवसारीचे आजोळ

नारळीभात

साहित्य:

एक पूर्ण खोवलेला नारळ

दोन वाट्या तांदूळ, शक्यतो बासमती तुकडा किंवा सुरती कोलम

किसलेला गूळ दोन वाट्या ( फार गोड हवा असेल तर प्रमाण वाढवा)

लवंगा 2-4

जायफळ किसून अर्धा चमचा

सात आठ भिजवून सोलून तुकडे केलेले बदाम

कृती:

तांदुळ धुवून निथळत ठेवायचे.

नारळ खवणून मिक्सरमधून एक वाटी पाणी घालून वाटून घ्यायचा. मग त्यातलं दूध पिळून काढायचं. हे जाड दूध. मग पुन्हा चोथ्यात एक वाटी पाणी घालून पुन्हा वाटून घ्यायचं. मग पिळून दुध काढायचं अन चोथा बाजुला ठेवायचा. हा चोथा भातासाठी वापरणार नाही आहोत. त्याचा उपयोग शेवटी सांगते. तर हे दुसरं दूध पांतळ दूध. दोन्ही दुधं स्वतंत्र ठेवा.

आता तुपावर दोन लवंगा टाकायच्या. गॅस बारीक ठेवा. त्यात बदामाचे काप घाला. बदामाचा खमंग वास आला की त्यात तांदूळ टाकायचे. छान लालसर परतून घ्यायचे. मंदाग्निवर.

आता त्यात नारळाचे पांतळ दूध टाकायचे. आणि गॅस मोठा करून छान रटरटू द्यायचं. आता गॅस बारीक करून जाड दूध टाकायचं अन झाकण ठेऊन भात बोटमोड्या शिजवून घ्यायचा.

भात पूर्ण शिजला की,भांड्या खाली तवा ठेवा. तांदळाच्या समप्रमाणात किसलेला गूळ टाकायचा, जायफळ किसून घालायचं. आणि उलथण्याच्या उलट्या बाजुने हलवायचा, नाजूकपणे. जसजसा गूळ वितळत जाईल तसतसे हे हलवणं सोपं जाईल. गूळ सगळीकडे मिसळला की पुन्हा झाकण घालून एक वाफ येऊ देत.

तयार आहे नारळी भात. यात नारळाचा चोथा नसल्याने हा भात अतिशय सुरमट होतो. दुसऱ्या दिवशी हा नारळीभात अफलातून लागतो :)

मूगाच्या बिरड्याची पूर्वतयारी

 परवा रात्री मूग भिजवले. काल सकाळी उपसून ठेवले. काल रात्री बांधून ठेवले. आज सकाळी त्यांना छान मोड आले, ते असे

पाणी कोमट करून त्यात हे मूग घातले. अगदी हलक्या हातांनी जरा चोळले.

आता सगळे मोठ्या वाडग्यात टाकले अन त्यावर चाळणी दाबून ठेवली पाच मिनिटं ठेवा.

आता चाळणी बाजूला ठेवून 2-4 दा वाडगा ते भांडं असं हे सगळं कॉफी जशी वरखाली करत ओततो, तसं करा. मग वाडग्यावर चाळणी ठेऊन भांडं हलकेच हलवत हलवत वर आलेल्या सालांसकट पाणी ओतत रहा. ही प्रोसेस अगदी हळू करा. 

भांड्यातले पाणी संपले की चाळणी बाजुला करून वाडग्यातले पाणी पुन्हा भांड्यात उंचावरून टाका, पुन्हा वरचीच प्रोसेस करा. असे करत बरीचशी सालं आणि थोडे मूगही चाळणीत येतील. हे बघा असे, दऱियामें खसखस ; )

आता दरियातून खसखस बाजुला करा.

उरलेले बरेचसे शुभ्र मूग असे भांड्यात राहिले असतील.

आता हे मूग ताटात घ्या, शेजारी गाणीबिणी लावा अन सगळे मूग सोला. ही सालं आता खरंतर अगदी अलवार झालेली असतात. अगदी बोट लावलं तरी सुटून येतात. तुमचा हात ओला असू दे. प्रत्येक हिरव्या मूगाला हात लावत जादूने त्याला शुभ्र पांढरे करत जा.

अन बघा तुमच्या हातांची जादू!  ताटभर शुभ्र मोतीच मोती  :)

भांडीकुंडी : विशाला म्युझियम

तर, स्वयंपाक करायला खूप आवडतो मला. पण समहौ भांड्या कुंड्यांचा काही शौक नाही. पण तरीही भांड्याकुंड्यांवरच लिहिणार आहे आज. अन तेही खूप भांडी, खूप मोठी भांडी यांवर!

नाही नाही, मी घेतली नाहीत भांडी; मी फक्त फोटो घेतले भांड्यांचे!
मधेच एक पिटुकली ट्रिप केली अहमदाबादला. नेहमी प्रमाणे आधी थोडी शोधाशोध केली, हटके, ऑफबिट काय आहे तिथे? तर त्यात या भांड्याकुंड्यांचा शोध लागला. अर्थात तरीही प्रत्यक्ष बघे पर्यंत अंदाजच आला नव्हता.

तर हे आहे अहमदाबाद येथील भांड्याकुंड्यांचं म्युझियम. इटुकपिटुक गडव्यापासून भल्या मोठ्या तांब्यापर्यंत, कातरी, सुपारी फोडायच्या अडकित्यापासून माणूस झोपू शकेल इतक्या कढई पर्यंत. पुरुषभर उंचीच्या रांजणापासून तीन पुरुष मावू शकतील अशा पेटाऱ्यासह.

हे सारे बघून फक्त अ ब ब इतकच!
त्या काळात स्वयंपाक करणाऱ्या बायका, पुरुष आचारी यांचे खरच कौतुक वाटले. एव्हढा मोठा स्वयंपाक करणे, ते घाटणे, ती भांडी उचलणे, घासणे वगैरे गोष्टी कशा करत असतील?

फुलपात्रांचे असंख्य आकार. पळ्या, देव, देवपुजेच्या वस्तू, यज्ञ-हवनाची पात्रे, गडवे, वाट्या, झार्‍या, पुरुषभर उंचीचा कालथा (उलथणे). इतकच नव्हे तर स्वयंपाक घरातल्या इवलुशा काड्यापेटीतल्या काड्यांनी तयार केलेला तीन फुटाचा ताजमहाल!

शिंकाळी, हुक्के, घुंगूरमाळा, काटे, चमचे, पराती, कढया,.... काय नाही असं नाही.
अगदी पेटारे, कुलपं किल्या - अगदी पाच फुटी कुलूपही!

अगदी वेता-धातूचे बैल, मुखवटे आणि गदाही ! लाकडी बाऊल्स, सट, मूर्ती...
दगडी भली मोठी परात ( शेजारची वाटी; आपली नेहमीच्या आकारातली आहे )
सगळ्यात आश्चर्यजनक, खरं तर बघून वाईटच वाटलं... पण चक्क हुंडा ज्यात भरून द्यायचा अशी हुंड्याचे डबे; लहानही आणि पाच फूट उंची आणि तितकाच घेर असणारे!

भारतीय पद्धतीचे जुने कुकर, पानाचे डबे (एक चक्क मोराच्या आकारातही), तबकं (ट्रे), चांदणीच्या आकाराच्या बैठकी,  मुर्त्या घडवलेला मोठा पितळी घडा, सुंदर रंगकाम करून भाजलेली भांडी,  पुरुषभर उंचीचा लोखंडी बाळकृष्ण,...
अन काय काय.

ही भांडी इतकी मोठी आहेत की त्यांच्यामागील नेहमीच्या उंचीचे दरवाजे आपल्याला बुटके वाटू लागतात अन शेजारचे सात फुटी रस्त्यावरचे दिवेही बुटके दिसू लागतात. अन मोठे वृक्ष झुडपं दिसू लागतात.

सर्वात जुने हजार वर्षांपूर्वीचे भांडेही दिसेल तुम्हाला.
अन घराच्या भिंती एव्हढी मोठी पसरट कढईही दिसेल. अन सहा फुटी वॉचमन इतका अन नंतर त्याहूनही मोठा जवळजवळ सात फुटी रांजणही. अन  जुन्या मोड्क्या यंत्रांपासून तयार केलेला यंत्र मानवही !

एकून नवल वाटतय? खरं नाही वाटत? बरं मग बघाच हे फोटो; सुरेंद्रभाई पटेल यांनी हे संग्रहालय उभं केलय,अहमदाबाद येशील "विशाला" इथे!